De zomervakantie staat weer voor de deur en de leesstapels groeien gestaag. Wanneer hoge temperaturen vragen om een laag activiteitsniveau, is de beste oplossing immers een goed boek om in de schaduw tot je te nemen.

In deze nieuwsbrief lichten we titels uit die de lezer meenemen van een idyllisch dorpje in de Cotswolds, tot het broeierige Genua van de jaren vijftig, en naar een ijzig koud onderzoekscentrum op Spitsbergen. Kortom, voor elk wat wils deze zomer!

Wanneer een vervallen victoriaans gebouw in haar buurt wordt omgebouwd tot appartementencomplex, vraagt een jonge vrouw in een opwelling een bezichtiging aan. Het is een voormalig psychiatrische vrouweninrichting en telkens als ze er voorbij wandelt, huivert ze. Ze begint het archief van de inrichting te onderzoeken. De geesten van meer dan honderd jaar geleden murmelen vanuit de oude documenten, ze fluisteren in trappenhuizen en achter de muren. Wat kunnen de verhalen over deze vrouwen haar brengen: troost, woede, betekenis? Wat vertellen deze levens over de Ierse geschiedenis? In Aldus de doden laat Doireann Ní Ghríofa zien dat het verleden een levende entiteit is die zich vermengt met het heden.

De debuutroman van de Canadese Christine Lai speelt zich af in de nabije toekomst. Kunsthistorica Penelope werkt op een Engels landhuis, waar ze de privécollectie conserveert en met haar man vluchtelingen opvangt. Ze houdt een dagboek bij, waarin ze de gebeurtenissen rondom het huis verweeft met essayistische beschouwingen over kunst, in een poging grip te krijgen op haar verleden en de wereld. Door klimaatverandering zijn de natuur en steden permanent veranderd, wat leidt tot grote maatschappelijke ontwrichting. Een rijke roman, waarin het werk van William Turner, Louise Bourgeois en W.G. Sebald een significante rol speelt en die vragen stelt bij de toekomst van kunst in een wereld die onherkenbaar verandert.

‘Het meisje van wie ik hield, dat ik nooit mijn liefde had bekend, was vertrokken, en aangezien ik toen eenentwintig was, dacht ik dat ik alleen op de wereld was achtergebleven. Het was eind augustus; in de Kleinrussische stad waar ik woonde heerste een drukkend hete stilte.’ De openingszinnen van Ivan Boenins ‘In augustus’ zijn exemplarisch voor de zomerse hitte die inVertraagde tijd heerst. Wanneer het kwik stijgt verkort de aandachtsspanne zich ook. Daarom bundelde Van Oorschot de beste zomerverhalen, om met fictie op de korte baan een moment te vertragen. Het is een veelzijdige verzameling met klassiekers en moderne stemmen, zoals werk van Judith Hermann, Marijke Schermer en Nicolien Mizee.

In een ogenschijnlijk kalm dorpje in de Cotswolds, staan Janet en Susan onder de bewoners simpelweg bekend als ‘the girls’. Het zijn geliefden en ze runnen samen een pittoresk winkeltje in het centrum. Ze leiden een jaloersmakend gemoedelijk bestaan. Maar wanneer een onverwachte gebeurtenis zich voordoet, blijkt al snel dat dit idyllische bestaan op een fragiele basis is gebouwd. De geur die door de zinderende hitte uit de septic tank opstijgt blijkt lang niet zo onschuldig te zijn: dit duidt op moord…  In deze herontdekte klassieker van John Bowen (1924-2019) wordt klein Engeland met evenveel genegenheid als zwarte humor gefileerd.

Na het kwijtraken van zijn baan, worden Neds dagen gevuld met de zorg voor zijn zesjarige zoontje. Op een dag vindt hij zijn oude tennisracket terug in de schuur, wat talloze herinneringen oprakelt. Zonder het aan zijn vrouw te vertellen sluit hij zich opnieuw aan bij de lokale tennisclub. Hij bloeit op van het leven buitenshuis; hij wordt de voorman van het mannenteam, komt weer in contact met zijn voormalig tennispartner Roland, en verliest zichzelf volledig in het streven naar de winst. Wanneer Roland plots verdwijnt en een naarstige zoektocht door Ned volgt, zet hij daarmee zijn vredige gezinsleven en bovendien zijn gezond verstand op het spel.

Hoewel ze vooral bekendstaat als de illustrator van Annie M.G. Schmidts kinderverhalen, had Fiep Westendorp (1916-2004) een veel breder oeuvre. Van muurschilderingen en schetsen van vrouwelijk naakt, tot boekomslagen en reclamecampagnes voor uiteenlopende bedrijven.

Annette Portegies en Gioia Smid werpen in FIEP, een biografie vol beeld, een blik op het privéleven van de illustrator. Over hoe ze het liefst dagen- en nachtenlang zat te tekenen om haar angsten te bezweren, haar vriendschap met feministen en schrijvers als W.F. Hermans, en over de liefde van haar leven, de psycho-analytica Margot Rehfisch.  

Kik doet niets liever dan dwalen door het bos. Maar dan wordt een beroemde natuurfotograaf gebeten door een wolf op de Veluwe en lijkt het tussen de bomen niet langer veilig. Haar ouders willen naar de stad verhuizen, tot ongenoegen van de avontuurlijke Kik. Dan ontdekt ze samen met haar vrienden dat er veel meer speelt dan de ogenschijnlijk onschuldige fotograaf vertelt. En ondertussen dwaalt de wolf hongerig en op haar hoede door het bos. Zowel Kik als de wolf komen aan het woord in deze spannende jeugdroman over de Veluwse bossen en het vertelt het belangrijke verhaal van natuurbescherming.

Lilli groeit in het Genua van de jaren vijftig op met een strenge moeder, een zieke vader en een heleboel zussen. Ze houdt van wilde avonturen, maar daar is in dit gezin weinig ruimte voor. Dan ontmoet ze Ida, een meisje van de straat waar ze onmiddellijk van in de ban raakt. Via deze Ida leert ze een bende schoffies kennen, en na de dood van haar vader besluit ze bij hen te gaan wonen. Daar ontdekt ze hoe het is om je eindelijk niet langer te moeten schikken naar de rol van een meisje, maar kan ze ook niet langer uit handen blijven van de Camorra… Een  Italiaans avontuur over uitvinden wie je bent en bij wie je thuishoort.

Eira wordt uitgenodigd om als writer in residence over een onderzoeksdorp op Spitsbergen te schrijven. Ze dompelt zich onder in het ritme van het poolleven; ze leert de dorpsbewoners kennen, de poolvossen en rendieren, en het blauwe huis dat zo kermend kraakt onder het smeltende ijs. Haar huisgenoten, een groep biologen, zijn ervan overtuigd dat dit de ideale omgeving is om een uitstekend moordmysterie te schrijven. Maar Eira probeert de dood op afstand te houden door de rauwheid van de natuur in woorden vast te leggen. Toch komt de dood telkens weer terug in haar gedachten, en uiteindelijk ook in haar omgeving. Ananda Serné vertelt in IJsberenprotocol een meerstemmig verhaal over hoe een huis wordt aangetast door dooiende permafrost, een individu door haar gedachten en een kleine gemeenschap door sociale controle.

Na het uitdiepen van het leven van Humboldt, is Andrea Wulf in de geschiedenis van een ander groot wereldreiziger gedoken: George Forster (1754-1794). Op zijn zeventiende ging Forster aan boord van het schip van James Cook en reisde zo naar zowel Antarctica als uiteenlopende tropische eilanden. Hij bestudeerde de mensen en culturen die hij tegenkwam en keerde terug met een diep geloof in de gelijkheid van volken. Hij begaf zich in intellectuele kringen en werd in heel Europa gevierd om zijn ideeën. Forster gebruikte vervolgens zijn vergaarde roem om te strijden tegen imperialisme, racisme en slavernij. De reiziger is een portret van een buitengewone man die zijn tijd ver vooruit was.

De bossen van Rusland reiken van de Oostzee tot de Stille Oceaan en van het Noordpoolgebied tot de steppen van Centraal-Azië. Ze beslaan bijna een vijfde van alle beboste gebieden ter wereld. In De eik en de lariks onderzoekt Sophie Pinkham dit immense gebied. Van de Mongoolse invasies tot de oorlog die nu in Oekraïne plaatsvindt: Pinkham zet het ondoordringbare en eindeloze woud in als lens om Ruslands lange geschiedenis van imperialistische oorlogen te duiden. Ook laat ze zien hoezeer het bos de Russische cultuur heeft gevormd, waarbij ze rijkelijk put uit sprookjes en de grote literaire werken. Het resultaat is een boeiende geschiedenis van de rol die de bossen hebben gespeeld en spelen in de Russische cultuur, historie en politiek.

Voor de gloednieuwe reeks ‘Brief encounters’ selecteerde Vintage Classics 52 korte klassieke werken van grote auteurs en voorzag ze van een kleurrijk nieuw jasje. Tot de collectie behoort bijvoorbeeld The Fatal Eggs van Michael Bulgakov, waarin zoöloog Periskov na een plotse uitroeiing van alle Russische kippen een oplossing gevonden lijkt te hebben, maar wat eindigt in een Moskou belegerd door vreemde wezens. Of An Undesirable Friend van Natume Sōseki, waarin een straatkat de absurditeiten van het Japan ten tijde van de Meijikeizer observeert. Hij ergert zich continu aan de domheid van de mens, maar raakt ook steeds meer gehecht aan de gegoede Miss Calico, waardoor hij zijn eigen tekortkomingen niet langer kan vermijden.

De rebelse Geertruida Kapteyn-Muysken (1855-1920) was al jong vastbesloten ‘geen verknoeide mensenziel’ te worden. Ze wilde studeren, schrijven en de wereld verbeteren. Als ze trouwt en moeder wordt is die vrijheid echter ver weg. Ze hervindt zichzelf als ze in Londen en Zürich deel uit gaat maken van internationale groepen idealisten, feministen en anarchisten. In Dubbelleven schetst Maite Karssenberg het portret van een radicale denker. Een vrouw tijdens het fin de siècle, die worstelt met de dubbele moraal, en met toenemende ongelijkheid, polarisatie en oorlogszuchtig nationalisme. Karssenberg laat zien dat ondanks diepe inzinkingen Geertruida er een filosofie van hoop tegenover zette.

In Moederschap en dochterschap brengt Adrienne Rich onder woorden waar de complexiteit van de moeder-dochterrelatie uit voortkomt. Het is een analyse van de dwingende rol die geïnstitutionaliseerd moederschap op de dochter overbrengt, en voor frictie zorgt binnen de ouder-kindrelatie. Het essay vormt de basis van haar klassiek feministisch werk Uit vrouwen geboren. De uitgave is onderdeel van de nieuwe reeks Acht3, verwijzend naar Internationale vrouwendag (8 maart). Het brengt essentiële egodocumenten en essays van vrouwelijke schrijvers samen. Eerder verscheen al werk van Yolanda Entius in deze reeks en later zullen er onder meer dagboeken van Astrid Lindgren en Helen Garner aan toegevoegd worden.

De volgende editie van de kwartaalleesclub in Bijleveld vindt plaats op woensdag 7 oktober (19.30 uur) en het zal gaan over Laatsteling van Maria Reva.

Aan de vooravond van de oorlog in Oekraïne, gaat biologe Jeva op zoek naar een zeldzame slak. Om haar onderzoek te financieren spreekt ze af met westerse mannen die in Oost-Europa een ‘nog niet door het feminisme verpeste’ bruid hopen te vinden. Onderweg raakt ze betrokken bij het activisme van de zussen Nadia en Solomia, die strijden tegen deze huwelijksindustrie.

Het boek stond vorig jaar op de longlist van de International Booker Prize en werd vertaald naar het Nederlands door Anna Helmers-Dieleman.