Nu de temperaturen weer wat stijgen, de zon zich minder vaak achter grauwe wolken verschuilt en de vogels volop van zich laten horen, neemt ook de vraag naar boeken om je mee terug te kunnen trekken in de tuin of op het balkon toe. In deze nieuwsbrief een verzameling urgente, beschouwende, poëtische, dan wel creatieve titels rondom natuur. Van een studie naar de emoties die komen kijken bij klimaatverandering, tot de herwaardering van beschimpte wetenschappers en een zingend koor krilldiertjes dat de rest van de zee eens even flink de waarheid komt zeggen.
Urgente geschiedenissen
Antropoloog Virigina Mendoza groeide op in La Mancha, de regio met de minste regenval in Europa, en leerde zo al jong wat de waarde van water is. In Dorst beschrijft ze de wereldgeschiedenis vanuit het perspectief van water. De zoektocht daarnaar heeft immers ons verleden bepaald; het dreef onze voorouders van hun uitgedroogde of overstroomde land, het deed beschavingen doen bloeien en vallen.
Ook laat Mendoza de urgentie van het begrijpen van deze geschiedenis zien, omdat de mens nog altijd grote uitdagingen kent als het aankomt op de omgang met water.
In de computermodellen die Kate Marvel in haar werk als klimaatwetenschapper dagelijks bestudeert, heeft ze al meermaals het einde van de wereld gezien. Ze ontkomt echter niet aan de realiteit dat de feiten niet alleen theoretisch zijn, maar daadwerkelijk effect hebben op onze planeet – de enige leefbare in het universum. De gevoelens die dat besef oproept zijn de leidraad in Human Nature, waarin Marvel een geschiedenis van klimaatverandering ontvouwt. Van woede tot rouw, en toch ook trots en hoop, bekijkt ze de wetenschap en verhalen achter de veranderende aarde.
Nadat hij in 1986 met hiv werd gediagnosticeerd, kocht de Britse filmmaker en schrijver Derek Jarman (1942-1994) een stuk land met een houten huisje aan de kust van Kent. Daar schrijft hij over de indrukwekkende schoonheid van de natuur die hem omgeeft. Ondanks dat zijn gezondheid steeds verder achteruitgaat, werkt hij verder aan zijn droomtuin.
Glimlach in slow motion ishet laatste dagboek dat Jarman bijhield voor zijn dood, geschreven vanuit zijn geliefde cottage, een rommelig Londens appartement en uiteindelijk het ziekenhuisbed. Het vormt een verzameling dwarse, levenslustige reflecties op kunst, tuinieren en radicaal protest.
Betwiste wetenschap
Al een eeuw geleden bestudeerde de Bengaalse onderzoeker Jagadish Chandra Bose (1858–1937) de communicatie tussen planten. Hij suggereerde dat ze een eigen vocabulaire hadden, wat hij vastlegde met een crescograaf, een instrument dat zeer precies de groei van planten vastlegt. In zijn teksten nodigt Bose de lezer uit om zich onder te dompelen in de galmende stilte van het plantenrijk. Destijds werd zijn werk onwetenschappelijk bevonden, tegenwoordig kent zijn kritiek op de hiërarchische indeling van het dieren- en plantenrijk meer bijval. Met The Man Who Made Plants Write, nu voor het eerst vertaald in het Engels door Sumana Roy, wordt zijn poëtische filosofie voor een groter publiek toegankelijk.
Aan het begin van de negentiende eeuw formuleerde Jean-Baptiste Lamarck de eerste evolutietheorie van het leven en daarmee een nieuwe wetenschap: de biologie. Lamarck beweerde onder meer dat dieren een actieve rol spelen in hun eigen evolutie, een theorie die tussen wetenschappers nog steeds een tweestrijd oplevert. Tijdens zijn leven werd hij bespot door zijn tegenstanders en persoonlijk beledigd door Napoleon. In The Power of Life vertelt Jessica Riskin het verhaal van Lamarcks leven. Zowel als herwaardering van zijn werk, als ook om antwoorden te vinden op vragen die fundamenteel blijven voor ons moderne wereldbeeld: wat is een levend wezen en wat is wetenschap?
De zestien gedichten in Flowers and Insectsbruisen van de levendigheid die Ted Hughes (1930-1998) schenkt aan alles wat hij observeert. In zijn poëzie vindt Hughes een taal om de natuur getrouw vast te leggen en de vluchtigheid die soms met deze observaties gepaard gaat voor de lezer weg te nemen. De bundel vormt zo een dichterlijk onderzoek naar de rijke wereld van dieren, insecten en planten.
Veertig jaar na de verschijning van de eerste editie, is de bundel nu heruitgeven met een begeleidend voorwoord door Tim Dee. De uitgave is bovendien verrijkt met aquarellen van Hughes’ trouwe vriend Leonard Baskin.
Mysteriën van de diepzee
In december 1872 vertrok de HMS Challenger voor de eerste oceanografische expeditie rond de wereld. Het doel: voor het eerst licht werpen op de mysteriën van de diepzee. In de vier jaar verzamelden de wetenschappers aan boord de basisgegevens voor al het oceaanonderzoek sindsdien. Ze identificeerden bijvoorbeeld belangrijke oceaanstromingen en kenmerken van de zeebodem, waaronder de Marianentrog, en verzamelden bijna vijfduizend nieuwe zeedieren en planten. In The Wake of HMS Challenger werpt Gillen D’Arcy Wood een frisse blik op deze wetenschappelijke odyssee en laat zien waarom de erfenis ervan, 150 jaar later, groter is dan ooit.
Een jonge vrouw uit een voorname Amsterdamse familie, die niets liever doet dan in slootjes grabbelen en algen verzamelen. Die ‘dronken van vreugde’ wordt van colleges plantkunde, en zich ontwikkelt tot een algendeskundige van wereldformaat: Anna Weber-van Bosse (1852-1942). Samen met hoogleraar zoölogie Max Weber reisde ze al onderzoekend de wereld over. Hij verzamelde dieren, zij algen. Met als hoogtepunt hun expeditie met de Hr.Ms. Siboga, een tot drijvend laboratorium omgebouwd stoomschip. Haar bijdrage aan de mariene wetenschap levert haar, als eerste vrouw in Nederland, in 1910 een eredoctoraat op. In lange rok de koraalriffen op is een boeiende inkijk in het leven een pionierende onderzoeker.
In de korte roman van Gabriella Zalapi stapt op een lentedag in 1980 de achtjarige Ilaria na school in de auto van haar vader. Een weekendje bij papa verandert in een lange zwerftocht door Italië. Wanneer daar geen einde aan lijkt te komen, begint Ilaria zich vragen te stellen. Waarom moet hij onderweg zoveel bellen, en waarom verzint hij in die gesprekken allerlei dingen? Waarom krijgt zij mama zelf maar niet aan de lijn? Terwijl ze met haar steeds meer drinkende vader het Italiaanse landschap doorkruist, probeert Ilaria houvast te vinden in de chaos en bovendien de balans te vinden tussen gehoorzaamheid en verzet.
‘Wie kom in pies’
Bibi Dumon Tak en Annemarie van Haeringen, die eerder Vandaag houd ik mijn spreekbeurt over de anaconda maakten,geven in hun nieuwste boek het woord aan het krill. Tijdens de jaarlijkse vergadering neemt één krilldiertje onverwachts de beurt. Het heeft een belangrijke vraag: waarom worden ze door iedereen gegeten, terwijl ze zelf niemand kwaad doen? Langzaam komen de krilldieren tot de ontdekking dat er groot onrecht heerst in zee. Twee krilldieren gaan met een witte vlag op pad om de andere dieren van het onrecht te overtuigen. Ze komen in vrede, gesteund door een koor van triljarden soortgenoten die samen zingen: ‘Wie kom in pies!’
Zip is niet zoals de andere bevers. Ze stelt eindeloos veel vragen en is continu bezig met talloze uitvindingen. Ze hamert en zaagt liever dan dat ze knauwt en knaagt. De andere bevers vinden dat maar een vreemde gang van zaken. Dat is toch niets voor een bever, al dat meten, bedenken en bouwen? Maar dan gaat het regenen, en flink ook. Zip voelt nattigheid, peilt het water en schrikt: het bos dreigt te gaan overstromen! Snel haalt ze haar potlood en planken tevoorschijn om de bevers en andere dieren te redden – en wel op haar eigen bevermanier. De bezige bever laat zien dat in creativiteit de oplossing ligt. De levendige vertaling op rijm is van de hand van Bette Westera.
Wat is de relatie van de mens tot de natuur, of in het bijzonder tot vogels en bomen? In twee bloemlezingen van Uitgeverij Onomatopee zoeken schrijvers vanuit verschillende invalshoeken antwoorden op de vraag hoe de mens een dialoog kan blijven voeren met de wereld om zich heen. Samenleven met de natuur vraagt om een ander perspectief op tijd, om het luisteren naar niet-menselijke stemmen en om het investeren in symbiotische relaties. Het uitgangspunt van samensteller Marjolein van der Loo is om de lezer aan het denken te zetten hoe ware verwantschap tussen soorten eruit kan zien. In de bundelingen zijn onder meer teksten te vinden van John Berger, Maria Popova en Anna Lowenhaupt Tsing.
De macht van de natuur
Hrvoje Tkalčić duikt in de geschiedenis van de seismologie – van de catastrofale aardbeving in Shaanxi in 1556 tot recentere rampen, zoals in Kroatië in 2020. Ook neemt hij de lezer mee op gewaagde expedities om seismografen te installeren op moeilijk bereikbare plekken, om zo inzicht te kunnen krijgen in wat er zich afspeelt in de diepste kern van de aarde. Van de wildernis van het Australische binnenland tot de ruige diepten van de Zuidelijke Oceaan, en zelfs nog verder weg – naar de maan en Mars. When Worlds Quake is een verslag van hoe wetenschappers over de hele wereld aardbevingen gebruiken om vragen over onze planeet te beantwoorden en de diepste geheimen van onze naaste buren in het zonnestelsel te ontdekken.
Wereldschokkende gebeurtenissen komen samen in De aarde beeft. Mensen denken vaak dat ze de aarde volledig onder controle hebben, maar af en toe laat de natuur ons onverbiddelijk weten dat dat toch echt een illusie is. Op een laagdrempelige manier worden in dit boek de meest destructieve gebeurtenissen die in de natuur plaatsvinden uitgelegd, zoals hoe de uitbarsting van een vulkaan in zijn werk gaat of hoe een tsunami ontstaat. Ook is er aandacht voor de (menselijke) oorzaken van klimaatverandering. Een boek vol kleurrijke illustraties en aardrijkskundige feitjes. Wist je dat hagelstenen zo groot als een grapefruit kunnen worden, en een snelheid van wel 170 kilometer per uur kunnen bereiken als ze uit de lucht vallen?
