Poëzieweek 2025: LijfelijkheidDe Poëzieweek is weer begonnen! We lichten graag bundels uit binnen- en buitenland uit, waaronder nieuw werk van Ingmar Heytze en Lieke Marsman.
Geachte lezer,
Van donderdag 30 januari tot en met woensdag 5 februari is het Poëzieweek! Wie een dichtbundel aanschaft, krijgt het Poëzieweekgeschenk Plakboel van Charlotte Van den Broeck cadeau. Ook ligt er een publicatie van het Utrechts Stadsdichtersgilde voor u klaar zolang de voorraad strekt.
In deze nieuwsbrief is er aandacht voor recente dichtbundels uit binnen- en buitenland, boeken over poëzie en het poëzieontbijt aanstaande zondag.
Plakboel: het Poëziegeschenk
Voor deze Poëzieweek schreef Charlotte Van den Broeck een zinnelijke bundel met één lang gedicht, genaamd plakboel. Zij liet zich daarvoor door het Poëzieweekthema ‘Lijfelijkheid’ inspireren. Zolang de voorraad strekt ontvangt u bij het geschenk ook de Gedichtendagposter, met een fragment uit het geschenk.
Mocht u het gemist hebben, 2025 is voor Boekhandel Bijleveld een jubileumjaar. We bestaan maar liefst 160 jaar en om dat te vieren hebben we een jubileumtas (€12,50) laten maken! Met de iconische afbeelding van Ellen de Bruijns Utrecht waarop ons pand prijkt, gedrukt op ecologisch katoen bij de Katoenfabriek.
Overmijdelijkheden en zwevende wezens
Verlies, teleurstelling, bedrog en verwoesting zijn onvermijdelijkheden die een leven behoorlijk kunnen ontregelen. Het zijn Die onvermijdelijkheden waarover Jan Baeke schrijft in zijn nieuwe bundel. Anders dan in de werkelijkheid, voelt dit in deze gedichten allerminst zwaar op de hand. Op een even lichte als serieuze toon laat hij zien hoe de poëzie in staat is de onvermijdelijkheden van het leven in woorden te vangen, en er tegelijkertijd de uitweg van de taal tegenover te stellen.
De wereld staat in brand. Dat klinkt duidelijk door in het geëngageerde Tijd voor vrede, waarin de toestand van de wereld verweven wordt met de intieme thema’s van liefde, geloof, dood en afscheid nemen. In toegankelijke, beeldrijke taal nodigt deze bundel uit tot reflectie over de tijd waarin we leven en hoe we omgaan met onze sterfelijkheid. Poëzie die de kracht van het woord inzet als houvast in de onzekere wereld van vandaag.
Het nieuwe werk van Elma van Haren mag dan poëzie heten, het schuurt tegen proza aan. Uit de klatergouden boot gevallen is een poëtisch verhaal dat in acht stemmen wordt verteld. Elke stem heeft z’n eigen toon en eigen ritme. Twee vrouwen figureren in deze bundel. De een is het slachtoffer van de ander, maar gedwongen samen te vluchten voor het lot, gaan ze elkaar toch liefhebben. Kleine gebeurtenissen, zoals die plaatsvinden in een mensenleven, ondermijnen deze liefde echter. Hierdoor haalt het lot hen uiteindelijk in en vergaat het hun zoals iedereen.
De rijke bundel Even zweven de levende wezens is een eigentijds memento mori – met verzen voor natuurliefhebbers, dromers, lopers, zwemmers, forensen, (groot)ouders, smartphonestaarders, kinderen, stedelingen, dichters, dorpsbewoners, levensgenieters, nabestaanden, strandwandelaars, lezers, buitenlui, vakantiegangers, vaders, liefhebbers. Kortom, voor iedereen die soms het gevoel heeft dat we gedachteloos snel aan de dingen voorbijgaan. In deze gedichten roept Pim te Bokkel een wereld op die er eigenlijk niet meer had mogen zijn.
Nieuw werk van voormalig Dichter des Vaderlands
Samenleven met de dood veranderde Lieke Marsmans wereldbeeld: ze raakte geïnteresseerd in God en ufo’s, in kwantummechanica en christelijke denkers. Op een andere planeet kunnen ze mij redden is een filosofische trip tot in de diepten van de menselijke geest. Essays worden afgewisseld met dagboekfragmenten, en beschrijven hoe de dood de voormalig Dichter des Vaderlands op de hielen zit. Uiteindelijk staat centraal dat doodgaan met hoop, hoe vergezocht en onrealistisch ook, nog altijd beter is dan hopeloze berusting.
Altijd aanwezig in verzen
Simon Carmiggelt kende ‘geen schrijver op deze wereld die de gaafheid van een jongen met zoveel meesterschap en zulk een touchante humor heeft weten weer te geven als de Jordaanse schoolmeester Theo Thijssen’. Hij had het over Kees de jongen. De inmiddels honderd jaar oude roman vormde een inspiratiebron voor vele dichters, van Willem Wilmink tot Jan Boerstoel, en van Sjoerd Kuyper tot Ingmar Heytze. Jurrian van Dongen in zijn in deze bundel opgenomen lied: ‘Kon hij Thijssen maar een dankbrief schrijven…’ Dit boekje is een dankbrief uit vele pennen en één tekenstift. O, die jongen? Die heb ik ook gekend, samengesteld door Paul Arnoldussen, bevat bekende en nieuwe verzen en versjes geïnspireerd door Kees, zijn prille liefde Rosa en hun geestelijk vader. Met tekeningen van Peter van Hugten.
Herhaling, herhaling – in Variaties op aanwezigheid vangt filosoof, kunstenaar, schrijver, en singer-songwriter Eva Meijer in een prozagedicht het schaduwleven van een zieke. Met post-COVID verander je van mens in plant, in tapijt, in een woord. Vanaf de bank gaat de tijd rond, niet langer vooruit. De zieke wordt vergeten, het leven buiten gaat door. De ik bestaat nog – de vraag is alleen hoe.
“Omdat uw man zich vanavond/ voor uw ogen uitkleedt/ terwijl u op een matras ligt/ dat hard is omdat/ de wereld hard is”
Hoe dit verder gaat leest u in Een mooi verhaal. ‘Niet echt in het begrijpen van de wereld, maar in het aanvaarden van zowel de absurditeit als de betrekkelijkheid ervan, zit de kracht van de dichter Jan Glas. En in zijn spaarzaamheid van woorden, hun afgewogen nonchalance, zit de kracht van zijn gedichten’, aldus recensent en dichter Thomas Möhlmann in Awater.
In januari 2019 las Sylvie Marie Max, Mischa en het Tet-offensief van Johan Harstad, een pil van meer dan 1200 pagina’s. Op bladzijde 576 aangekomen, stelde ze vast dat er pagina’s ontbraken. Ze besloot de fout gedrukte versie niet zomaar bij het oud papier te gooien en begon woorden uit het boek te knippen om die te verwerken tot nieuwe teksten. Trek je vleugels aan is het resultaat van vijf jaar knippen, puzzelen en plakken. Een uitgelezen selectie van ontroerende en verrassende gedichten.
In De weg naar huis schrijft Juliën Holtrigter met zelfspot over zijn dagelijks leven. Met verwondering, maar ook met steeds meer verbijstering kijkt hij naar de wereld. Daarbij refereert hij aan Bijbelse figuren: ‘We hebben de dromer verkocht, onze zakken gevuld, wat smerig is noemen we schoon, we stelen, verhullen, misbruiken.’ Jeugdherinneringen moeten de dolende dichter thuisbrengen, maar de weg daarnaartoe zit vol gaten. Juliën Holtrigter (pseudoniem van Henk van Loenen) is dichter en schilder.
Heytze doet dichterlijk duet
Het komt niet vaak voor dat een dichter in een jaar twee bundels publiceert. Maar twee in één maand – ongehoord! Stad van licht en steen bevat een selectie uit de lang en breed uitverkochte derde druk van Utrecht voor beginners en gevorderden, aangevuld met nieuwe gedichten die hij sindsdien over Utrecht schreef. De publicatiegeschiedenis van de Utrechtse gedichten begon in 2001, toen twaalf stuks werden gebundeld in een nieuwjaarsgeschenk van onze boekhandel.
In Postkamer, zijn nieuwe bundel, richt hij zijn brieven-in-dichtvorm tot de mist, presentatoren, het stotteren, halfvergeten feestdagen, dasspeldmicrofoons en zo verder. Zelden kroop een dichter in één bundel in zoveel verschillende huiden, want wie je een brief schrijft ben je zelf.
De universele taal van de poëzie: lyriek van overzee
Geschreven in periode waarin de wereld tot stilstand kwam door de pandemie en in het Minneapolis dat het epicentrum werd van protesten na de moord op George Floyd, maakt Bluff (€21,95) tot een krachtige confrontatie. Danez Smith zoekt in hun gedichten naar een nieuwe taal, naar nieuwe tekstuele vormen, alsmede naar een diepe vorm van zelfkritiek. Bluff is een manifest over artistieke veerkracht wanneer de plekken die we liefhebben in brand staan. Hen beroept zich op eerlijkheid, hoop, woede en verbeelding om toekomstperspectieven te geven die daadwerkelijk mogelijk lijken.
De nieuwe bundel van Ruth Padel bevat een frisse blik op het meisje-zijn. In Girl (€19,95) probeert ze de mythen die millennia lang rondom ‘het meisje’ zijn ontstaan te ontrafelen. Het verhaal van Maria wordt herverteld, waarin ze de gestalte van een meisje in een Primark T-shirt krijgt. Met lyriek die soms avontuurlijke vormen aanneemt, verkent de dichter tevens haar eigen leven, en vermengt dat met archetypen uit India, Europese sprookjes en het oude Griekenland.
In de vorm van één lange e-mail gericht aan een makelaar, is Goodlord (€19,95) een fictief verhaal over wonen; een prozagedicht dat de mensen en plaatsen van ons leven oproept. Met een enorme beheersing van haar idioom, heeft Ella Frears een bundel gecreëerd die zowel grappig als aangrijpend is, die de hedendaagse woningcrisis treffend doorprikt, terwijl het de fundamentele verlangens, drijfveren en teleurstellingen in twijfel trekt die ten grondslag liggen aan onze obsessie met ‘eigendom’.
Edward Said’s baanbrekende studies over literatuur en cultuur wierpen een nieuw licht op de manieren waarop niet-westerse volkeren door de eeuwen heen verkeerd werden weerspiegeld. Said was bovendien een van de prominentste stemmen in het veroordelen van de onrechtvaardigheden van westers beleid. Songs of an Eastern Humanist (€23,95) bevat gedichten die niet eerder gepubliceerd werden, en geeft een inkijkje in de persoon achter Orientalisme en Cultuur & Imperialisme.
Soms hyperrealistisch en surreëel bruist Mingle (€17,50) van de mogelijkheden die taal biedt. Deze duistere en ondeugende tweede dichtbundel van Caleb Parkin onderzoekt de relatie tussen landschappen, ecosystemen en lichamen. Parkin probeert een beeld te krijgen van hoe we materie inzetten, voor het goede of het slechte. Van goud tot koolwaterstoffen, radioactief tuinieren tot virale memes; het resultaat herinnert de lezer aan de onvoorspelbaarheid van de natuur én de mens.
Indeterminate Inflorescence (€19,50) is een verzameling overpeinzingen over poëzie, kunst en het leven. De teksten komen voort uit de schrijflessen van Lee Seong-bok, een van Zuid-Korea’s prominentste levende dichters. ‘Schop tegen woorden zoals je tegen een schommel zou schoppen. Je moet het gevoel hebben alsof de zolen van je voeten de lucht raken.’ Zijn studenten verzamelden 470 aforismen, en dat geheel is op zichzelf al evocatieve micropoëzie. Sommigen drukken ideeën uit die tegelijkertijd vertrouwd als adembenemend nieuw zijn – waarheden die we voelen maar niet in woorden konden vatten. Anderen ontvouwen vergezichten en bieden werelden om te verkennen. Samen bieden ze een verfrissend antwoord op de vragen: hoe – en waarom – schrijven we?
In Real Toads, Imaginary Gardens (€27,95) laat de gerenommeerde dichter en schrijfdocent Paisley Rekdal zien hoe we de bouwstenen van een gedicht kunnen waarnemen en hoe we daarmee een betekenisvolle interpretatie kunnen construeren. Door middel van grondige analyses van zowel hedendaagse als klassieke gedichten, en gebruikmakend van oefeningen en vragen, laat dit boek zien hoe een gedicht zich vormt en betekenis krijgt. Op heldere wijze onthult Real Toads, Imaginary Gardens hoe je kritisch kunt lezen en schrijven, en hoe je het vakmanschap van poëzie kunt waarderen – en bereiken.
In What the Thunder Said (€29,95) vertelt Jed Rasula het verhaal hoe The Waste Land van T.S. Eliot, gepubliceerd in 1922, de poëzie voor altijd veranderde en hoe deze culturele bom een voorteken was van de modernistische revolutie in de kunsten. Van de beroemde opening, ‘April is de grimmigste maand, hij wekt/ Seringen uit het dode land (…)’ (vertaling Paul Claes) tot het afsluitende Sanskriet-mantra ‘Shantih shantih shantih’, combineert The Waste Land unieke beeldspraak en experimentele technieken. Rasula begint bij de oorsprong van het gedicht en duidt de ontvangst en de blijvende invloed.
The Process of Poetry (€16,50) bevat een opmerkelijke verzameling interviews met hedendaagse dichters op het hoogtepunt van hun vakmanschap. Hoe wordt het onderbewuste een prijswinnend gedicht? Journalist en samensteller Rosanna McGlone spreekt met diverse toonaangevende dichters om daarachter te komen. Don Paterson, Sean O’Brien, Gillian Clarke en anderen verkennen de ontwikkeling van steeds een enkel gedicht, beginnend bij de ruwe aantekeningen en eindigend bij de uiteindelijke versie, en bieden zodoende interessante inzichten voor schrijvers en poëzieliefhebbers.
Orlando Reade’s What In Me Is Dark (€24,95) is een herwaardering van Miltons epische gedicht ‘Paradise Lost’, dat zijn oorsprong kent in de zeventiende eeuw. De revolutionaire impact ervan op onze cultuur wordt nog altijd bestudeerd. Reade baseert zich op zijn eigen ervaringen als docent literatuur in gevangenissen en richt zich op twaalf lezers van Milton – van Malcolm X tot Virginia Woolf, Hannah Arendt tot Thomas Jefferson. Stuk voor stuk mensen die eveneens een grote stempel hebben gedrukt op onze cultuur. Hij laat diverse, verrassende en vaak tegenstrijdige manieren zien waarop Miltons gedicht door de eeuwen heen is, en nog steeds wordt, gelezen.
Judith Herzberg, Kneedwezens (2024)
DE HOOP EN
Er gaat een hoop veranderen
werd ons beloofd.
Zelfs de hoop zelf.
Hoop, schuchtere broer van moed.
Ze slaan zich samen
er doorheen, dat moet.
Kijk zelf maar hoe.
Bij dreiging weigeren.
